Techniki wspomaganego rozrodu

Kontrolowana hiperstymulacja jajników

W jajnikach kobiety w prawidłowym cyklu powstaje w tzw. pęcherzyku jajnikowym Graafa, 1 dojrzała komórka jajowa (oocyt), zdolna do zapłodnienia. W technikach wspomaganego rozrodu stosuje się pobudzenie farmakologiczne jajników do wytworzenia wielu pęcherzyków zawierających dojrzałe komórki jajowe.

 

W tym celu pacjentkę poddaje się leczeniu hormonalnemu z użyciem różnych zestawów leków i różnych protokołów stymulacyjnych, które dobiera się w zależności od indywidualnych ustaleń pomiędzy lekarzem i leczoną parą oraz wyników monitorowania cyklu.

 

Kontrola wyników leczenia prowadzona jest poprze badania krwi (oznaczanie poziomu hormonów) oraz ultrasonograficzną ocenę pęcherzyków jajnika (USG). Celem tych badań jest także ustalenie właściwego momentu pobrania dojrzałych komórek jajowych i maksymalne zmniejszenie ryzyka nadmiernej stymulacji jajników.

Przygotowanie plemników

W dniu wykonania punkcji jajników, zespół medyczny przygotowuje także męskie komórki rozrodcze – plemniki. Pochodzą one z nasienia uzyskanego na drodze masturbacji po 5-7 dniowej abstynencji.

Pobieranie komórek jajowych z jajników

W optymalnym okresie wzrostu pęcherzyków pobiera się komórki jajowe. Uzyskuje się je poprzez punkcję wszystkich dojrzałych pęcherzyków jajnikowych przez pochwę – pod kontrolą badania ultrasonograficznego.

 

Zwykle z obu jajników uzyskuje się od kilku do kilkunastu oocytów. Zabieg wykonuje się ambulatoryjnie, w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym. Zabieg jest bezbolesny lub z minimalnym uczuciem dyskomfortu i trwa około 15-20 minut. Znieczulenie ogólne (krótkotrwały sen) wykonuje wykwalifikowany lekarz anestezjolog.

Procedura IVF

W 2 do 6 godzin od pobrania komórek jajowych, w czasie których przebywają one w specjalnym inkubatorze, do każdej komórki jajowej dodaje się około 200 000 wcześniej przygotowanych plemników. Po 18-godzinnej inkubacji, pod mikroskopem sprawdza się czy doszło do zapłodnieni, czyli połączenia komórki jajowej z plemnikiem. Nowopowstałą komórkę nazywamy zygotą.

Procedura ICSI

Dokomórkowa mikroinjekcja plemnika (intracytoplasmatic sperm injection, ICSI) Dokomórkowa mikroinjekcja plemnika (intracytoplasmatic sperm injection, ICSI).

 

W przypadku kiedy przyczyną niepłodności jest niezdolność plemników do połączenia z komórką jajową lub gdy w nasieniu jest zbyt mało tych najzdrowszych plemników, należy zastosować technikę mikroinjekcji. Zabieg polega na wprowadzeniu (mikroiniekcji)  pojedynczego plemnika do komórki jajowej. Tą wysoce specjalistyczną procedurę wykonuje się pod kontrolą mikroskopu, za pomocą mikrostrzykawki i specjalnych manipulatorów.

Przeniesienie zarodka do macicy (embriotransfer – ET)

Po potwierdzeniu zapłodnienia i stwierdzeniu prawidłowego rozwoju zarodków, leczona para zapraszana jest ponownie do Kliniki, gdzie po ok. 48 godzinach wykonuje się procedurę przeniesienia zarodków do macicy.

 

Zabieg nie wymaga znieczulenia, jest bezbolesny – dyskomfort jest podobny do badania ginekologicznego we wziernikach. Po założeniu wzierników do pochwy, poprzez szyjkę wprowadza się do jamy macicy kateter. Kateter jest cienką rurką, w której umieszcza się maksymalnie 3 zarodki (decyzję o ich liczbie podejmują rodzice) . Zarodki zostają delikatnie wstrzyknięte wraz z ok. 0,5 ml pożywki. Niezwłocznie po podaniu sprawdza się pod mikroskopem, czy wszystkie zarodki zostały podane.

 

W przypadku uzyskania większej liczby zarodków, wszystkie zarodki, które nie zostały przeniesione do macicy, zostają zamrożone.

 

W razie niepowodzenia, umożliwia to podjęcie próby embriotransferu w następnym cyklu, bez potrzeby pobierania komórek jajowych i nasienia.

 

W celu ułatwienia zagnieżdżenia się zarodków w jamie macicy podawane są hormonalne leki podtrzymujące ciążę. Ich rodzaj i dawkowanie ustala lekarz prowadzący. Z reguły podawanie tych leków kontynuuje się do 12 tygodnia ciąży lub – w razie niepowodzenia, do czasu wystąpienia krwawienia miesięcznego.

 

W przypadku prawidłowego rozwoju zarodka zagnieżdżonego w jamie macicy, po 16-18 dniach do dokonanego embriotransferu testy ciążowe dają pozytywny wynik.

Efektywność procedury IVF-ET

Liczbę transferowanych zarodków ustala się indywidualnie z leczoną parą.

 

Przy podejmowaniu decyzji przydatna jest informacja, że po przeniesieniu 3 zarodków odsetek powodzenia wynosi 25-30%, przy 2 zarodkach ok. 20%, przy jednym 3-5%.

 

Według danych statystycznych powyższy odsetek powodzeń dotyczy dwóch pierwszych prób, obniża się znacząco w każdej następnej. Jest on także wyraźnie niższy u kobiet po 36 roku życia, palaczek tytoniu, w przypadku nieprawidłowości nasienia, wadach macicy i w przypadkach, gdy nie można określić przyczyny niepłodności (niepłodności idiopatycznej).

Ryzyko kuracji

U około 1-2% pacjentek zdarza się zespół nadmiernej niekontrolowanej stymulacji jajników.

 

Dochodzi wtedy do powstania torbieli jajnikowych, pojawia się płyn w jamie brzusznej, zmniejsza się ilość oddawanego moczu, występują bóle w podbrzuszu, niekiedy nudności, biegunka i duszność. Jeśli objawy nasilają się może wystąpić konieczność umieszczenia pacjentki w szpitalu.

 

Torbiele jajnikowe znikają samoistnie po 3-6 tygodniach ciąży lub, w przypadku niepowodzenia, po krwawieniu miesięcznym.

 

Ciąża pozamaciczna, czyli zagnieżdżenie się i rozwijanie zarodka poza jamą macicy wystepuje u mniej niż 1% wszystkich pacjentek.

 

W celu podniesienia szansy powodzenia procedury przenosi się do jamy macicy 2-3 zarodki. Wiąże się to także ze wzrostem ryzyka ciąży bliźniaczej lub trojaczej (ok. 25-30% ciąż, szczególnie u młodych pacjentek).

 

Wśród kobiet leczonych metodą zapłodnienia pozaustrojowego obserwuje się większy niż w całej populacji odsetek poronień. Zakończenie ciąży przed 22 tygodniem – dotyczy 10-25% pacjentek.
Problemy naczyniowe i infekcyjne związane z punkcją występują w mniej niż 1% przypadków.
Do rzadkich i niegroźnych powikłań stymulacji jajników zalicza się także zaczerwienienie skóry w miejscu iniekcji leków.